[Arif Coşkun]

YEMEK ADETLERİMİZ

İmranlı ilçemizde halk az da olsa tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır.Bunun için genellikle önceden (eski yıllarda ) sabahları kahvaltıda; Mahalle fırınında bişirilmiş taş fırın ekmeği veya saçta bişirilmiş yufka,süt, peynir,tereyağı,yumurta,yoğurt kaymağı, süzme yoğurt, çökelek, bal, bazen bir değişiklik olsun diye hamur işleri (bişi, çökelekli, patatesli, yağlı katmer, kete,mafiş yufka böreği) yapılıp yenirdi.

Şimdileri ise bu adetleri yapanlar az kaldı. İlçedeki büyük fırınlardan alınan taze sıcak pide ve somun, sabahları sütün yerini çay tereyağının yerini hazır margarin,zeytin vb. gibi şeyler aldı,Ama sabahleyin erkenden kalkıp kahvede bir yudum çay içmenin tadı ve zevki bambaşkadır.

Genellikle gençlerin ve orta yaşlıların alıştığı gelenek öğlenlerini kasap Yusuf amcanın( Kıs Yusuf)'un fırında kızarttığı kuzu kellesini almak sıcak ekmekle yemek zevki başkaydı.

ÖĞÜN OLARAK YAPILAN YEMEKLER

Sebzeli çorba, herle çorbası,haşıl,patates türü yemekler,içli köfte, pancar kavurması, ekmek aşı, yoğurtla yapılan yemek çeşitleri, sıkma köftesi,(sulu köfte) yaprak sarması,(üzüm yaprağı) madımak çorbası ve pastırmalı madımak, evelik yemeği ve çorbası, etli yemekler, patlıcan türü yemekler,tavukla yapılan yemek çeşitleri,lahana pilavı, lahana sarması, yahni,keleçoş, etli bulgur pilavı, kuzu kulağı kavurması,gelin parmağı kavurması, Kızılırmak tutulan balıklar, etli hingel (Mantı), yağlı hıngel,, karışık kızartmalar, babiko, kırmızı ve yeşil mercimek türü yemekler, ciğer kavurma, ciğer yahni, avuk kızartması, Kuru fasulye , nohut , pırasa , ıspanak yemeği,ıspanak kavurması, pastikan çorbası, erişte,uğut, tarhana çorbası,şalgam çorbası, fırın yumurta, kuşkuş, taze fasülye, soğan mıklası, bulgur pilavı biber dolması, telce kavurması fasulye salatası, marul ve domates salatası, kısır, bad, patlıcan salatası, ekşi, zerde, hasıda, hurma, kavut, ağut, avuz, çökertme, un helvası, baklava sulu börek keşkül, komposto çeşitleri erik kurusu(aşma),vişne,kayısı,üzüm ,elma vb.gibi turşu olarak pazik turşusu,pazik kökü(turp), armut, alıç, lahana turşusu, salatalık turşusu, domates turşusu, kelek turşusu, havuç, patlıcan ve karışık fasulye turşuları. Tatlı olarak (Aşure) sütlaç, kadayıf, kabarcık, yufka tatlısı, muska tatlısı vs. gibi.
Kışın taze yazlık sebze olmadığından sebze kurutma ve konserve türü şeyler hazırlanır,kışın bunlar tüketilir.Gücü yeten kışlık kavurmasını hazırlar

İLÇEMİZ YÖRESİ GELENEKSEL YEMEKLER TARİFLERİ HAŞIL :

Yörenin tipik bir yemeği olan haşıl, hep birlikte tek bir kaptan yenir. Haşıl yapılırken ince yarma önce bulamaç şeklinde sütle birlikte pişirilir. Sonra ortası açılır ve üzerine tereyağı dökülür. Çevresine sarımsaklı yoğurt gezdirilir.İsteğe göre üzerine kışlık için hazırlanan kavurmadan konarak hep birlikte afiyetle yenir.

MADIMAK

Malzemeler

1 Kg Madımak
2 Adet kuru soğan
500 gr Kemikli kuşbaşı et
1 Tatlı kaşığı tuz kırmızıbiber
Çemen veya Pastırma
1/2 bardak bulgur veya pirinç
2 Yemek kaşığı salça
1 Yemek kaşığı katı yağ

Yapılışı:

Madımakları ayıklayıp yıkadıktan sonra ince ince doğrayın.Yağla birlikte biraz kavurun. Eti koyun,suyunu çekene dek arada bir karıştırarak pişirin.Tuz,salça,biber,çemen (Pastırma)ve madımakları koyun,yeterince su ekleyip 5-10 dk kaynatın.Sonra da bulgur veya pirinci katın.

AFİYET OLSUN



MANTI

Malzemeler:

Un
Tuz
500 gr Az Yağlı Kıyma
1 Kg Yoğurt
Sarımsak
250 gr Tereyağı
3 yemek kaşığı Salça
1 Demet Maydanoz
1 Adet kuru soğan


Yapılışı:

Hamur iyice yoğrulur Yufka şeklinde açılır,(Az kalınsı şekilde)sonra yufka enine, boyuna eşit parçalar halinde kesilir(Küp şeklinde) içine evvelce hazırlanmış kıyma konur.Bohça şeklinde kapatılır.Kaynamakta olan suyun içine atılır ve haşlanır.Piştikten sonra suyu süzülür.Geniş bir tepsiye alınır. Üzerine sarımsaklı bol yoğurt ve kızdırılmış tereyağı veya salça karıştırılarak hazırlanan yağ dökülerek yenir.İsteğe bağlı olarak sulu şeklinde de yenilir.

AFİYET OLSUN


TARHANA

Malzemeler:

Un-tuz
Tarhana otu
3-4 kg domates
1 kg süzme yoğurt
1 demet maydanoz
1/2 kg sivri biber (tatlı ya da acı olabilir)
2 demet nane

Yapılışı:

Domates,biber,maydanoz ve taze naneyi yıkayıp,ince şeklinde doğrayın.Yoğurt ve tuzu ilave edip karıştırın.Elenmiş un ile katı bir hamur yapın, bir kaba koyup üzerini kapatın ve 6-7 gün bekletip mayalanmasını bekleyin Her gün yoğurun,sulanırsa un ilave edilir. Mayalanma sonunda bir örtü üzerine küçük parçalar halinde dökün.Parçalar biraz kuruyunca ufalayın. Kuruduktan sonra kevgirden(Elekten) geçirip gölgede iyice kurutun.Bez bir torbaya koyup saklayın.

AFİYET OLSUN



İÇLİ KETE

Malzemeler :

1. 1 kg un
2. Adet yumurta
3. 1 su bardağı yoğurt
4. 1 su bardağı sıvı yağ
5. 1 su bardağı eritilmiş tereyağı
6. Tuz

Yapılışı:

Bütün malzemeyi karıştırarak,hamuru yoğurun. bir buçuk saat kadar dinlendirin,Beş parçaya (Yumağa)ayırın.Yumakları oklava ile kalınca açın.Diğer yanda 250 gr unu,iki çorba kaşığı yağ ve tuzla kavurun. Bunu açtığınız yufkaların birer kenarına döküp,rulo yaptıktan sonra, gül şekli alacak biçimde kıvırın. Üzerine elinizle hafifçe bastırıp, yumurta sarısı sürün ve orta hararetli fırında pişirin.

AFİYET OLSUN



HINGEL

Malzemeler :

Un-Tuz-Yoğurt-Sarımsak-Yumurta-Tereyağı

Yapılışı :

Un,tuz,yumurta ve su karıştırılarak hamur haline getirilir,Hamur eşit şekilde yumaklara bölünür.Yumaklar yufka halinde (az kalın) şekilde açılır, kurumaya bırakılır. Bütün yumaklar bittikten sonra küçücük üçgen veya kare şeklinde kesilir. Geniş bir tencerede su kaynatılır.(Makarna suyu gibi) kaynayan suyun içerisine dökülerek haşlanır, haşlanan hıngel süzülerek bir tepsiye dökülür,yoğurt ve sarımsak karışımı malzemenin üzerine dökülüp karıştırılır.Tavada kızdırılan tereyağı hıngelin üzerine dökülerek yenir.İsteğe göre yoğurtsuz ve sarımsaksızda yenir.Genellikle kış ayları için evlerde bir miktar yapılır.

AFİYET OLSUN





PANCAR

Kök pancarının yeşil yaprakları toplanır temizce yıkanır,ufak parçalar halinde (Ispanak gibi)doğranır ve kaynatılır.Daha sonra suyu sıkılır.Bir tencereye yağ soğanla birlikte salça ve baharatlar konarak kavrulur.Bu işlemden sonra üzerine yumurta kırılarak kavrulma işlemi bitirilir, suyu sıkılan pancar parçaları tencerede hazırlanan malzemenin içine konup iki-üç dakika kavrulur,sıcak olara servis yapılır.
Kök pancarının yapraklarından sarmada yapılır sap kısımlarının turşusuda olur.

KAVURMA

Kış için hazırlanan bir yemek çeşididir. Hali vakti yerinde olanlar tarafından yapılır. Kesilecek olan hayvanlarının besili olmasına (etli olmasına) dikkat edilir.Kesilecek olan hayvanlar(Sığır,Koyun,Keçi)dır .Genellikle büyük baş hayvan kesilir,bunun yanında sığır eti yağsız olduğundan ete lezzet versin ve yumuşak olsun diye yanında koyunda kesilir. Kesilen hayvanların Kemikleri ve etleri birbirinden ayrılır,kemiklerin etli olmasına dikkat edilir.Kemikler kışın yemeklere katılacağından ufak parçalara bölünür, kavurma sacı dediğimiz büyük bir kapta kaynatılır ve kavrulur,işlemi biten kemikler kaplara konarak kışın kullanmak üzere kaldırılır.Kemiklerden ayrılan etler kuşbaşı şeklinde doğranır,kavurma sacı dediğimiz büyük bir kapta kaynatılır ve kavrulur. İşlemi biten etler yağ tenekelerine veya çinko kablara konur,üzerine kuyruk yağı veya iç yağ eritilerek dökülür,soğumaya bırakılır.Soğuk bir yerde saklanır.Bu etten kış mevsiminde azar azar alınarak kahvaltılık olarak yada üzerine yumurta kırılarak veya yemeklere katılarak yenir.


AFİYET OLSUN



BABİKO

Malzemeler :

Kepekli buğday unu
Tereyağı
Yoğurt
Salça
Yumurta
sarımsak
Tuz

Yapılışı :

Kepekli buğday unu,tuz ve su ile yoğrularak ekmeklik hamur haline getirilir,yuvarlak bir şekil aldırılır,(Kömbe şekli)Üstüne güzel kızarması için yumurta ve salça karıştırılarak sürülür.İçinde maya olmadığından kabarma yapmaz,hazırlanan Kömbe taş fırında pişirilir.Yoğurt ayran yapılır içine sarımsak konur, fırında pişen kömbe Bir tepsinin içerisine küçük parçalar halinde doğranır.Sarımsaklı ayran üzerine dökülür. Bir tavaya tereyağı konur. eriyen tereyağı kömbe'nin üzerine dökülerek yenir.

AFİYET OLSUN



EVELİK ÇORBASI

Malzemeler :

1. Evelik otu
2. Yarma
3. Yoğurt
4. Nane
4. Tereyağı
5. Tuz

Yapılışı :

Taze evelik otu toplanır,yaprakları ayıklanır ince ince doğranır,yıkandıktan sonra süzülmeye bırakılır.Temizlenmiş yarma yıkandıktan sonra haşlanır, geniş bir tencerede yoğurt çırpılarak su ilave edilip inceltilir (Ayran gibi yapılır)ocakta kaynatılır.İçine haşlanan yarma,evelik otu ve tuz ilave edilerek 5 dk.pişirildikten sonra ocaktan indirilir.Tavada kızdırılan tereyağı ile nane çorbanın üzerine dökülür.

AFİYET OLSUN


HERLE AŞI

Bir miktar un tereyağında iyice kavrulur, üzerine bir miktar su konur ve devamlı karıştırılır. 15-20 dakika kaynatılır ve sıcak içilir. Bu çorba bilhassa kış aylarında yapılır.

DÜĞÜN ADETLERİMİZDE YEMEK

Düğün adetlerimizde gelen misafirlere sofra kurmak gelenektir,hiç kimse aç gönderilmez.Her düğün sahibi bu geleneğe uyar, güçünün yettiği kadar çeşitli yemekler yaptırır.Geleneksel olarak yapılan yemek çeşitlerinden bazıları şunlardır.
Etli teze fasulye yahnisi,etli kuru fasulye,etli nohut,patates yahnisi,etli türlü, bulgur pilavı, pirinç pilavı,üzüm yaprağı sarması, yoğurtlu hamur çeşitleri, Aşure, helva,sütlaç,baklava, vb. gibi.


BAYRAM ADET YEMEKLERİMİZ

Her iki dini bayramda her hane elinden geldiği kadar çeşitli yemekler yapmaya çalışır.Bayram namazından çıkılırken ilçedeki misafirler,yolcular, kimsesizler, resmi daire erkanı,askerler vb.gibi.kişiler ilçe halkı tarafından evlerinde misafir edilir bayramlarını neşe içinde geçirmeleri sağlanır.Bu gelenek hala devam etmektedir.

RAMAZAN ADETLERİ

Ramazanda ilçede oruç tutmayan pek azdır.Eskiden ramazanda tombala türü oyunlar düzenlenir,bunun geliri İmranlı spora bırakılırdı.Gençler sahur vaktine kadar arkadaşlar arasında eğlenir Arif restoranda (arif amcanın yeri yazıda) höllük toprağında demlenen çaylardan içilir,sahur zamanı evlere gidilir

İÇLİ KÖFTE

Malzemeler:

250 gr dana kıyma
1 kg çiğ köftelik bulgur
1 çorba kaşığı dövülmüş kişniş
tuz

İç Malzemesi

750 gr dana-kuzu kanşımı iri çekilmiş kıyma
iki çorba kaşığı tereyağı
kırmızı pul biber
1 demet maydanoz
100 gr ceviz içi
3 baş soğan
ayçicekyağı
karabiber
tuz

Yapılışı:

Soğanları tereyağında pembeleşinceye kadar kavurun, üzerine kıymayı ilave edip, tekrar beraberce kavurun. İçine karabiber, kırmızı biber, tuz ve doğranmış maydanoz katın ve ateşten alın. Kırık cevizi ilave edin. Bulgur, dövülmüş kişniş ve tuzu karıştırın, su katıp hamur haline getirin. 250 gr kıyma katıp, iyice yoğurun. avuç içine sığacak büyüklüğünde top hamur yapın tekrar avuç içinizde açın ve içine hazırladığınız karışımdan koyup, kapatın. Elinizle üzerine biraz bastırıp yassıltın. Kızgın ayçiçek yağında alt üst ederek kızartıp, servis yapın.

KETE

Malzemeler:

1 kilo un
1 paket katı yağ
1 tatlı kaşığı tuz
2 bardak süt
Aldığı kadar un
Maya



Yapılışı:

Yağ hariç bütün malzemeler yoğrulup, hamur haline getirilir, dinlenmeye bırakılır. Dinlendirilen hamur yumaklar halinde parçalara ayrılır. Parçalar oklavayla açılıp yufka haline getirilir, tavada eritilen katı yağ açılan yufkanın içine yeteri derecede sürülür, yufka rulo yapılıp, kenara konulur. Rulo yapılan hamurlar tekrar bıçakla ortadan kesilerek yuvarlanıp oklavayla üzerine bastırılır. Üzerine yoğurt sürüldükten sonra fırına verilir.

AFİYET OLSUN


LAVAŞ (TAŞ FIRIN EKMEĞİ)

Malzemeler :

Un-Tuz-Maya-Yoğurt

Yapılışı :

Un,tuz,maya,su ilave edilerek geniş bir kabda (teknede)yoğrulur,sonra hamur ekşimesi için dinlendirilir.Dinlendirilen hamur yumaklar yapılarak dizilir.Yoğurt,ve su ilave edilerek koyu ayran şeklini olacak şekilde hazırlanır.Yumakların üzerine karışımdan sürülerek hamur açılır.Daha sonra elle uzatılarak kürek dediğimiz aletin üzerinde yayılarak sıcak taş fırına verilir. Ayrıca açılmadan yuvarlak pide şekli verilerek pişirilebilir.

AFİYET OLSUN

KÖMBE

Malzemeler :

1. Kg Un
2. 300 gr. Kavurma
3. 3 yemek kaşığı tereyağı
4. 2 adet soğan

Yapılışı :

Un,az tuz ve suyla yoğrularak hamur haline getirilir ve ikiye ayrılır.İkiye ayrılan hamurlar 2-3 mm. kalınlığında açılır. Hamurlardan bir tanesi altı yağlanan tepsinin içine konur. Üzerine kavurma, rendelenmiş soğan karıştırılarak yayılır. Bunların üzerine diğer hamur konarak kızgın fırına sürülür.Altı üstü iyice kızardıktan sonra birkaç yerinden bıçakla uzunlamasına kesilerek bir tavada eritilen tereyağı üzerine dökülerek yenir.

AFİYET OLSUN

KELEÇOŞ

Yaz aylarında mayalanan yoğurtlar torbalara doldurularak süzme yoğurt haline getirilir.
Bilahare torbalardan çıkarılan yoğurt, topaklar haline getirilerek tepsiye dizilir ve kurutulur.Kurumuş olan bu yoğurtlar torbalara konarak kışın yenilmek üzere evin münasip bir yerine asılır.Keleçoş yapmak için torbadan çıkarılan kurutulmuş parçalar bir tencereye konulur.Üzerine yeterince sıcak su dökülüp,bir müddet sonra çözülmeye ve ayran haline gelmeye başlar.Tepsiye ekmek doğranır, ayran haline gelen yoğurta sarımsak katılır ekmeklerin üzerine dökülür,eritilmiş tereyağı ilave edilerek yenir.

AFİYET OLSUN

UN HELVASI

Malzemeler :

1. 250 gr tereyağı veya (Katı yağ)
2. 1 kg un
3. 500 gr toz şeker
4. az tuz
5. 150 gr iri taneli ceviz içi
6. 500 gr su

Yapılışı :

Yağı tencereye koyup eritin,sonra unu üzerine ekleyin un kıvama gelinceye(Kahverengi bir renk alıncaya) kadar devamlı karıştırın.Un kavrulduktan sonra içine cevizleri katın önceden hazırlamış olduğunuz (500 gr şeker- 500 gr su)soğuk şerbeti üzerine dökün suyu çekene kadar karıştırın, sonra tabaklara bölerek servis yapın.

AFİYET OLSUN

UĞUT

Özellikle kışın yenen bir yemek çeşididir. Harman sonunda kışa hazırlık yapılırken uğut'un buğdayı ayrılır.

Hazırlanışı :

Yemeklik buğday temizlendikten sonra yıkanıp bir çuval içerisinde çillenmeye bırakılır.Çillenen buğdaylar gölge olan bir yere serilerek kurumaya bırakılır,buğdaylar tamamen kuruduktan sonra değirmende un şeklinde öğütülür.Buğday siyahımsı bir renk alır.

Yapılışı :

Evde isteğe göre un su veya süt,maya ve tuz ilave edilerek hamur haline girilir.Yapılan hamur mayalanmaya bırakılır.Mayalanan hamurlar yumaklar halinde parçalara ayrılır.Yumaklara yuvarlak (kömbe gibi) şekil verilerek üzerine yoğurttan yapılan bulamaç sürülerek taş fırında pişirilir.Pişen uğutlar orta kısmından açılarak üzerine kızdırılmış tereyağı dökülerek yenir.

AYRANLI ÇORBA

Malzemeler :

1. 1 su bardağı aşurelik buğday
2. 4 su bardağı yoğurt
3. 1 çay bardağı nohut
4. 1 çorba kaşığı nane
5. 1 çay kaşığı tuz
6. 1 çay bardağı kuru fasulye

Yapılışı :

Aşurelik buğday,nohut ve kuru fasulye temizledikten sonra yıkayıp bir tencerede ıslatılmaya konur,ıslatılan malzemeler ateşe konarak kaynatılır,pişen malzemeler ocaktan alılarak soğumaya bırakılır.Başka bir kabda yoğurt su katılarak ayran şeklinde hazırlanır.Sonra soğuyan malzemelerin üzerine dökülerek karıştırılır.Bir tavada yağ kızdırılarak nane katılarak kavrulur, hazırlanan karışımın üzerine dökülür.

AFİYET OLSUN

ŞALGAM ÇORBASI

Malzemeler:

1. 5-6 Adet şalgam
2. 1 Tas (Kase) bulgur
3. 100 gr. kıyma,(kuşbaşı),(kavurma)
4. 2 Yemek kaşığı Tereyağı
5. 2 Adet soğan

YAPILIŞI:
Şalgamlar iri göz rendeden geçirilir. İstenirse tuzla ovularak acı suyu çıkarılır. Tere yağı,doğranmış soğan ile kavrulur. İsteğe göre kıyma, kuşbaşı et,kavurma hangisi varsa 1-2 litre kaynayan suya önceden hazırlanan kavrulmuş soğanla birlikte konur 1 kase dolusu bulgur,et hepsi bir arada kaynatılır.Bulgur pişmek üzere iken rendelenmiş şalgamlar atılır. O da pişince ateşten indirilir.

AFİYET OLSUN



KESME AŞI

Malzemeler :

1. 250 gr Un
2. 3 adet yumurta
3. tuz
4. 250 gr Yeşil mercimek
5. Nane
6. 1 çay bardağı sıvı yağ
7. 1 Yemek kaşığı pul biber

Yapılışı :

3 yumurta,un az tuz katılarak hamur hazırlanır,hamur yufka şeklinde açılır (Az kalın şekilde)erişte gibi kesilir ve bir bez üzerine serilir,kuruması için biraz dinlendirilir.Bu arada mercimek haşlanır. Pişen mercimeğin üzerine kesilmiş olan hamur ilave edilir,15-20 dakika kaynadıktan sonra ateşten indirilir.Bir tavada önceden hazırlanmış olan hamurdan yapılmış küp biçiminde kesilmiş olan parçalar yöresel adı (GILİK)sıvı yağda nane ve pul biberle birlikte pembeleşinceye kadar kavrulur ve tencerenin içine dökülür,Sıcak olarak yenir.

AFİYET OLSUN