[Arif Coşkun]

GİYİM KUŞAM & YÖRESEL OYUNLAR-YÖREMİZ OYUN & EĞLENCELER

YÖRENİN HALK OYUNLARI, HALK MÜZİĞİ SAZLARI

Halk Oyunları; Genellikle Zara, Hafik ve Sivas'ın genelinde oynanan oyunlardır. İmranlı İlçesinin figür ve hareketleri, kendine has özellik taşır. Genel olarak ilçe merkezi ve köylerinde oynanan oyunlar şunlardır; Sivas halayı, Meyro, Düz kırma (Kara hisar düzü),Dik (Lazın Diki), Hoş bilezik, Temirağa, Üçayak, Ters oyun, Kartal,
Çubuk sallama, Azgar diki, Diz kırma, Sertlik, Koçara, Sarhoş,Del locan, Nare, Tam zara, Ağırlama, Kaşlık kabak oyunu; ayrıca yörede büyük özellik teşkil eden Semahlar da oynanmaktadır. Kırık Semahı,Kırklar Semahı, Turnalar Semahı gibi.
Halk oyunlarında, özellikle davul zurna çalınır. Ayrıca bağlama,Gırnata ve cümbüş de çalınmaktadır.
Kıyafet olarak kızlar şalvar, üç etek, gömlek ve üzerine yelek Giymektedir. Ayaklarında çarık olup, genelde yün çorap giyerler. Başlarına ise fes taktıkları gibi, yalnızca Puşu da bağlanmaktadırlar. Erkek kıyafetleri ise şalvar, potin, beyaz çorap gömlek üzeri yelek ve cepkenden ibarettir.
Yörede, kadın erkek karma oyunlar oynandığı gibi, kadın ayrı, erkek ayrı oyunlar da oynanmaktadır.

Geleneksel Erkek Giysisi :

Eski yıllarda,araştırıldığında yöre de yaşlılar ve gençler aynı tarzda giyindikleri görülmektedir.Erkeklerin giyim-kuşamları araştırıldığında, başlarına
poşu yada "hindi" bağlar, kalın kumaştan yapılan fes takarlarmış,fes erkek giyim-kuşamında yaygın başlık biçimidir, üzerlerine giyilen gömlekler ise genelde İnce ak ipekten, ketenden ve dırılmadan (ince kumaştan) yapılır, yakası düz olur omuzdan düğmeliymiş,bu gömleklereişlik denirmiş. Gömlek üstüne pek çok düğme bulunan kolsuz yelek giyerlermiş. Bele şal bağlanır, Pantolonlar kalın kumaştan yapılırmış,bu pantolonlara "şayak" yada "zıvga" denirmiş kalçadan büzgülü diz kısmından aşağısı dar, diz üstünden yukarısı bol olurmuş,(İngiliz pantolonuda denir) Ak-kara kırçal nakışlı çoraplar koyun yününden yapılırmış. Tokalı çarık, kulaklı yemeni, yüksek ökçeli ve sivri burunlu "iskarpin" yaygın giyilen ayakkabı türleridir.Erkek çocukları da ayakkabı olarak, naylon ayakkabı ve lastik giydirilirmiş Son yıllarda erkeklerin bu giyim şekli terk edilmiştir.
Günümüzün gerektirdiği modern giyim kuşam şekli benimsenmiştir.
Geleneksel Kadın Giyimi :

Kadınlarda fes yörenin yaygın başlık türüdür. Önüne ipekli yemeni-krep dikilir yada bağlanırmış. Uçları yandan sallanırmış. Günlük giyimde her zaman fes kullanılmazmış. "Değirmi" denen düz, "hindi" denen renkli ve desenli tülbentler bağlanır. "İşlik" denen iç giysileri de ak bezden elde dikilirmiş. Üstte omuzlardan ve belden "kırmalı" üç etek biçiminde "peşli" denen entarileri giyilir. Kollar geniş ve "dilmeli" olurmuş. parçaların ikisi öne, birisi arkaya gelir, aradaki "sayvanlı" dır, (astarlı). Kara yünden yada ketenden yapılmış, nakışlı, çevresi oyalı önlükler bağlanırmış. Bele bağlanan el örmesi yün kuşaklarda kullanılırmış Kolların yırtmaçlısı da yırtmaçsızı da geniş ve sarkık olurmuş. Entarilerin tümü yakasız, önden göğüs altına dek düğmelidir. Özel günlerde sırmalı ve işlemeli cepken de giyilirmiş. Kadife üstüne sırmalılara "kadama" denir. Alta bel ve parçaları uçkurları "tuman" (şalvar biçimli, bol dikmeli don) giyilir. Parçalar çoraba dek uzanır. Renkli ve desenli çoraplar mevsimine göre ince yada kalın yünden örülürmüş. Kelik, yemeni, çarık geleneksel kadın ayakkabılarıdır. Bunların yerini giderek kara lastik ve plastik ayakkabılar almıştır.
Dışarılık giysi olarak çarşaf, Cumhuriyet sonrasında da uzun süre kullanılmıştır. Günlük yaşamada tülbent, baş örtüsü kullanılmaktadır. Buna yaşmaklamak denir. Yaşlı kadınlar "namazlık"(Atkı) denen uzunca bir baş örtüsü kullanır. Son zamanlarda, manto biçimi üst giyiminde yaygınlaşmıştır.
Kadınlarda günümüzün gerektirdiği tesettür şekli ve modern giyim kuşam benimsenmiştir.


OYUNLAR VE EĞLENCELER

Aşık Oyunu;

Aşık,koyun ve keçinin arka ayak dirseğinden çıkan kemiğe denilir.Bunlarla oynanan oyuna da Aşık Oyunu denilir. Aşığın irisine "Eneke" denilir. Eskiden evlerin çoğunun üzeri toprak kaplı ve çatısız olduğundan aşık oyunu baca denilen bu yerlerde oynanırmış.En az iki kişi olmak üzere 4-5 kişi ile oynanırmış. İki türlü oyun şekli olup eskiden gençler ve orta yaşlı kişiler tarafından oynanırmış.Şimdilerde bu gelenek unutulmuştur.

Misket Yuvarlama ;

En az 4 en çok 10 kişi tarafından oynanan bir oyundur.Düz bir yerde oynanır, oyuna girecek kişiler tarafından birer misket yan yana dizilir.4-5 metre uzağına düz bir çizgi çizilerek oyunda olan kişiler misketleri dizdikleri yerden çizdikleri çizgiye en yakın atabilmek için bir misket yuvarlarlar,en yakın atan birinci olur,sırasıyla yakın atanlar arka arkaya dizilirler.Dizilen misketlerin sağ veya sol baştan mı vurulacağı kararı verilir,binci sıradaki oyuncu ayakları çizgiyi geçmeyecek şekilde ilk misketi yuvarlar kara verilen baş taraftan misketi vurursa misketlerin hepsini alır,yok yan tarafından vurursa vurduğu misketten itibaren olanları alır.Hiç vuramazsa arkasında sırada olan devam eder,misketler bitene kadar devam edilir.

Hot;

Gençlerin, çayırlık yerlerde 3-4 kişi ile oynadıkları bir oyundur. Oyunda bir kişi ebe seçilir. Ebe, belli bir mesafeden kaleye vurmaya çalışır. Kale başındaki diğer oyuncular tarafından ellerindeki uçları kaba sopalarla taş kaleden uzaklaştırılmaya çalışılır. Bu oyun ebenin taşı kaleye vurmasına kadar sürdürülür.Şimdilerde bu oyun 13-14 yaşlarında çocuklar tarafından oynanmaktadır.

Gizlenpöçük (Saklambaç);

Çocukların oynadığı bir oyundur. Ebe gözlerini kapatıp, tespit edilen rakama kadar sayarken, diğer çocuklar saklanırlar. Ebe gözlerini açıp onları bulmaya çalışır. Bu oyunun birçok çeşidi vardır.Bu oyun 11-12 yaşına kadar olan çocuklar tarafından oynanmaktadır.

Ceviz Atmak;

Gençlerin severek oynadığı bir oyundur. İsteyen herkes oyuna katılabilir. Yere büyük bir çivi çakılıp, çivinin üzerine para konur (Madeni Para). Belirli mesafede çizgi çekilip, ayaklar çizgiyi geçmeyecek şekilde cevizlerle parayı düşürmek için atılır. Kim
vurursa parayı o alır. Para başındaki oyuncuda toplanan cevizlerle oyuna devam eder.Bu oyun ara sıra çocuklar ve gençler tarafından oynanmaktadır.

Çelik - Çomak;

İki veya daha fazla kişinin oynadığı oyundur. Bir oyuncu, yere konulan iki taş üzerindeki çomak denilen kısa çubuğu elindeki uzun sopa ile vurup uzaklaştırır. Diğer oyuncu çomağın düştüğü yerden taşlara vurmaya çalışır. Vurunca yer değiştirilir. Vurama-yınca uzun sopa kullanılarak çomakla sayı sayılır. Kim çok sayı yaparsa o kazanır. Bu oyun eşli olarak fazla kişi ile de oynanabilir.Bu oyun çocuklar tarafından oynanmaya devam edilmektedir.
.

Para dizme oyunu;

Bu oyun misket veya cevizle en az 2 en çok 5 kişi tarafından oynanır.oynanacak para değerine karar verilir örneğin;(50 kuruş - 1 lira - 2,5 lira ) paralar sırayla yan yana dizilir,6-7 metre uzağa düz bir çizgi çizilir, para dizilen yerden çizilen çizgiye doğru misket veya cevizler atılır.Çizgiye en yakın atan birinci olur,arkadan sırayla gelinir.Birinci olan dizilen paralara vurmak için dikkatli bir şekilde ceviz veya misketi paralara vurmaya çalışır,vurduğu paraları alır.vuramazsa arkadan gelen devam eder.

Misket oyunu;

3 kişi tarafından oynanan bir oyundur.Düz bir yere normal büyüklükte bir üçgen çizilir.oyuncular birer adet misketi üçgenin köşelerine koyarlar.3-4 metre uzağına düz bir çizgi çizerler,oyuncular ellerindeki misketleri en yakın atmak için baş ve işaret parmağı arasına alarak yuvarlarlar,en yakın atan birinci olur.arkadakiler sırayla gelir.birinci olan üçgene doğru misketi yuvarlar.en yakın atan birinci olur,birinci üçgenin köşelerindeki misketleri vuracağına güvenirse misketi yuvarlar yok,vuramayacağını anlarla diğer oyuncuların misketlerine vurmaya çalışarak oyundan uzaklaştırır.tekrar üçgenin köşelerindeki misketleri vurmak için atış yapar ancak attığı misket üçgenin içinde kalmayacak şekilde olması gerekir üçgenin içinde kalırsa yanar oyundan çıkar diğer oyuncular devam eder.Başarılı olan misketleri toplar.