[Klimasuyu]

ERMENİ MESELESİ

Ermeni Meselesi 1877-1878 Osmanlı Rus savaşıyla ortaya çıktı.
Bu savaş sırasında Doğu Anadolu’da bazı şehirleri ele geçiren Ruslar, Ermenileri
bağmsızık vaatleri ile Osmanlı Devleti’ne karşı isyana teşvik ettiler. ingiltere ise
Rusya’nın tek başına bu bölgede hâkim olmasını engellemek için Ermeni konusunu
kendi çıkarına kullanmayı düşündü.
Ayastefanos ve Berlin antlaşmalarına, Ermenilerin oturduğu yerlerde ıslahat
yapılacağına dair bir hüküm konuldu. Oysa Ermeniler hiçbir yerde çoğunlukta değildiler.
Ticaret ve sanatla uğraşıyorlardı. Ermeniler Islahat Fermanı’nın ilanından sonra,
yüksek devlet görevlerine getirilmişlerdi.
. Berlin Antlaşması’nın Ermenilerle ilgili kararı nedir?
Tunus ve Mısır’ın Kaybedilmesi: Berlin’de barış görüşmeleri devam ederken,
Almanya Tunus’u Fransa’ya teklif etti. Bunun nedeni, 1870’te Fransızlardan aldıkları
Alsas L o r e n’in acısını unutturmaktı. ingiltere de Kıbırıs’ın ingilizler tarafından işgalini
kabul etmesi karşılığı olarak, Fransa’nın Tunus’u almasına ses çıkarmayacağını bildirdi.
Almanya ve ıngiltere’nin desteğini alan Fransa, 1881 yılında Tunus’u işgal etti.
Osmanı Devleti bu durumu protesto ettiyse de bir şey değişmedi.
ingiltere, Mısır’ı doğudaki sömürgelerine ulaşmada önemli bir üs olarak görmekteydi.
1869’da Süveyş Kanalı’nın açılmasıyla Mısır’ın önemi daha da arttı. Bu tarihte Mısır
Hidivi olan ısmail Paşa ingiltere ve Fransa’dan borç almıştı. Bu borçlar zamanında
ödenmediği için ingiltere ve Fransa bir komisyon kurarak Mısır’ın mali durumunu
denetlemeye başladıl›r. Bu duruma kızan askerler ayaklandılar. Ülkede çıkan
karşıklıklardan yararlanan ingilizler Mısır’ı işgal ettiler (1882).
Doğu Rumeli Meselesi: Berlin Antlaşması ile, Osmanlı egemenli¤inde bir Bulgar
prensliği kurulmuştu. Prens seçilene kadar da, buranın Rus komiseri tarafından idare
edilmesine karar verilmişti. Rusya’nın amacı Bulgaristan’ı nüfuzu altına almaktı.
Ancak Bulgaristan prensi seçilen kişi, Doğu Rumeli’nin Bulgaristan prensliği ile
birleştirilmesini istiyordu. Nitekim Doğu Rumeli’nin merkezi Filibe’de isyan çıkartıldı
ve Doğu Rumeli’nin Bulgaristan ile bireştiği ilan edildi. Osmanlı Devleti, Berlin
Antlaşması’na aykırı olan bu durumu tanımak zorunda kaldı (1886).

Ermeniler Berlin Antlaşması’ndan sonra örgütlenmeye başladı. Birçok yerde
Ermeni komita ve cemiyetleri kuruldu. Bunların içinde en önemlileri Hınçak ve
Taşnaksutyun cemiyetleri idi. ingiltere ve Rusya’nın desteklemesiyle Ermeni cemiyetleri
Avrupada da açıldı. Bunların amacı Doğu Anadolu’da özerk veya bağımsız bir Ermeni
devleti kurmaktı.
1889 yılından itibaren Ermeni olayları başladı. Doğu Anadoluda Ermeniler, Türk
köylerine saldırdılar. Van, Erzurum ve Bitlis’de ayaklanmalar çıkardılar. İstanbul’da
II. Abdülhamit’e suikast hazırladılar ve hükümete kaşı ayakland›lar. Fakat Ermeniler
amaçlarını ulaşamadılar. Çünkü onların Anadoluda çoğunlukta bulundukları bir bölge
veya şehir yoktu.
Ermeni olayları, iç ve dış kışkırtmalar sonucunda Birinci Dünya Savaşı’na kadar
devam etti. 1915 yılında ise Ruslar, Ermenileri silahlandırdılar. Türk askerlerinin
savaşta olmasından yararlanan Ermeniler Türk köylerine saldırdılar. Osmanlı Devleti,
bu olaylar üzerine çıkardığı Tehcir (göç) Kanunu ile Ermenileri yine bir Osmanlı
toprağı olan Suriye tarafına göç ettirdi. Göç sırasında salgın hastalıklar, kötü iklim
şartları ve yolculuğun zorlukları sebebiyle bir kısım Ermeni öldü. Bu olayı Avrupa
devletleri çarpıtarak Ermeni katliamı şeklinde gösterdiler...