-ÇERKEZLER-

[Abdurrahman 58]

ÇERKEZLER KİMLERDİR?

Çerkez, Karadeniz’den Hazar Denizi’ne kadar olan Kuzey Kafkasya topraklarında yaşayan halkların ortak adıdır. Araplar, Avrupalılar ve Türklerce kullanılan bir terimdir. Hiçbir Kuzey Kafkasya halkı kendi dilinde Çerkez adını kullanmaz. (Ersoy, Ç. Tarihi, sf.3)
Ülkemizdeki halklar ve kültürler mozayiğinin renkli bir taşını oluşturan Çerkez halkının kültürleri, tarihleri hatta isimlendirilmeleri konusunda netleşmemiş bir çok nokta vardır. Bunda, bünyelerini oluşturan etnik çeşitliliğin yanında, kültürel ve tarihsel köklerinin insanlık tarihinin ilk dönemlerine kadar uzanmasının etkisi büyüktür.
Kuzey Kafkasya’nın Ruslar tarafından kesin ele geçirilme tarihi olan 1860’lı yıllardan başlayarak, yüzbinlerce Çerkez anayurtlarından sürüldüler ve Osmanlı topraklarına sığınmak zorunda bırakıldılar. Sürgünden sonra Çerkez göçmenler, Balkanlara yerleştirildiler. Bu bölgede iklim uyuşmazlıkları ve bir sürü sosyal problemle karşılaşan Çerkez halkı, 1878 Berlin Antlaşması ile zorunlu bir göçe tabi tutulup Anadolu ve Arabistan’a gönderildi. Yeni yerleşim yerleri Osmanlı Devleti’nin askeri ve politik çıkarları doğrultusunda belirlenmişti. Örneğin Kürt halkı ve Türk halkının arasındaki sürtüşmeleri bitirmek için Sinop Reyhanlı arasına düz bir çizgi halinde Çerkezler yerleştirildiler. Suriye Ürdün gibi 19.asrın sonlarına kadar Osmanlı yönetiminde yaşayan ülkelerde ise yine Türklerle Arapların arasına yerleştirildiler. Bundan başka İstanbul yönetimi kendi halkına karşıda Çerkezleri kullanmayı düşünüyordu. Olası bir Anadolu isyanının İstanbul’a ulaşmasını engellemek için yoğun bir Çerkez nüfusunu Marmara Bölgesine yerleştirdi.
Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde tahmini olarak 3 milyon Çerkez yaşamaktadır ve 750 kadar da Çerkez köyü vardır.

KÜÇÜK GRUP OLARAK ÇERKEZLER

Ülkemizdeki halklar mozayiğinin bir taşını oluşturan Çerkezler, tipik küçük özelliklerini kendi bünyesinde taşımaktadır.
Ortak dil, tarih ve kültür birlikteliğinin arkasına sığınarak, kendilerini ülkemizdeki diğer mevcut halklardan ayrı bir yere koyarak “biz” olgusunu ön plana çıkartmaktadırlar. Her türlü maddi ve manevi yardımlaşma ve dayanışmanın çok yoğun olduğu Çerkez halkında özellikle yeni evli çiftler için sosyal yardım geleneği hassasiyetle uygulanmaktadır. Birincil ilişkilerin yaşatıldığı grupta yaşa bağlı bir hiyerarşi sürdürülmektedir. Grup üyelerinin yaşça kendilerinden küçük olan diğer grup üyeleri üzerinde mutlak bir otoritesi vardır. Ataerkil bir yapılanmanın varolduğu Çerkez halkında kadın, kocasının kendi üzerindeki mutlak hakimiyetini kabul etmiş bir görüntü sergilemektedir. Çerkez halkında bu tarz otorite ve hiyerarşi ilişkilerinin oluşmasının ve yaşatılmasının ana sebebi, tarih boyunca oluşmuş ve sürdürülmüş gelenek ve göreneklerinin toplum üzerindeki yoğun etkisidir.
Tarihsel ve kültürel öğelerle belirginleşen Çerkez kimliği, grup üyelerinin şövanist duyguları ile ön plana çıkartılıyor ve yine şövanist duygular ve kültürel öğeler ile yaşatılmaya çalışılıyor.
Kamusal alanda Kuzey Kafkasya dernekleri tarafından temsil edilen Çerkez halkı, kendi gruplarına dışardan yapılan haksızlıkları da yine dernekleri aracılığıyla kamuya duyurmaya çalışmaktalar ve ülkede bir kamuoyu yaratmaktadırlar. (Özellikle Rus-Çeçen savaşında Türkiye’de kamuoyu yaratma çalışmalarını hızlandırmışlardır)
Kafkas Dernekleri diğer grupları ötekileştirerek, grup üyelerinin birbirleriyle olan ilişkilerini sağlamlaştırıp, grubun daha uzun ömürlü olmasını amaçlarken, özellikle yeni nesil Çerkezler öteki gruplarla ilişkilerini samimiyetle sürdürmekte ve “ötekileştirmeyi” pek de dikkate almamaktadırlar.

DİL AİLESİ

Abhaz-Adiğe dilleri İber-Kafkasya dil ailesinin Kuzey Kafkas dil grubundan gelmektedir. Bu dillerin kapsamında Abhazca, Abazince, Ubuhça, Adigece ve Kabartayca yer alır. Çerkezlerin yazın dili ise Ekim sosyalist devrimiyle başlamıştır.

KÜLTÜR YAPISI

Çerkez kültürü ulusak ve köylü bir içerik taşır. Köy ilişkileri içinde oluşmuştur. Ekonomik bazı da üretimdir. Kentsel üretim ilişkileri, ulusal materyallerin değişimi, alış,veriş Çerkez kültürünün özellikleri değildir. Çerkez kültür yapısı içinde, kişi her türlü ihtiyacını kendisi üretmek durumundadır. Ustadır, evini kendisi yapar. Çiftçidir toprağını eker. Çobandır hayvan besler. Maddi değer yargıları fazla önemli değildir. Tek amacı kendisine yetebilecek üretimi yapmaktadır.